Auteur: Ginny Mooy
26 juni 2006

De burgeroorlog in Sierra Leone begon op 23 Maart 1991. Met behulp van Charles Taylor van Liberia viel het Revolutionary United Front (RUF) de plaats Bomaru in het Kailahun District (een diamantgebied) bij de Liberiaanse grens aan. De oorlog, die zou duren tot 2001, werd in drie verschillende fasen uitgevochten, door drie verschillende gewapende groeperingen.

RUF Invasie
Hoewel de RUF eerder die maand via de BBC World Service een radio oproep had gedaan aan President Momoh en zijn aftreden had geëist was de RUF tot die eerste aanval onbekend geweest onder de Sierra Leonese bevolking en de RUF werd dan ook nauwelijks serieus genomen. In dit beginstadium van de burgeroorlog bestond de RUF uit ongeveer 100 personen uit Sierra Leone, Burkinabe en Liberia.

Omdat de RUF geen ideologisch of politiek programma naar buiten bracht, ging men er vanuit dat het deze beweging te doen was toegang te verkrijgen tot de natuurlijke rijkdommen van het land . In April 1991 eiste de RUF een internationale persconferentie, die hen werd geweigerd. Pas toen de RUF haar eerste internationale gijzelaars maakte, wisten ze internationale media aandacht af te dwingen. Sankoh verklaarde tegenover de BBC African Service in London dat het doel van de RUF was de APC regering omver te werpen en democratie en een meerpartijenstelsel in Sierra Leone te vestigen. Sankoh maakte daarbij duidelijk dat hij geen persoonlijke politieke ambities had, maar toezicht op de verkiezingen verwachtte. Toen zowel steun van de Sierra Leonese bevolking als internationale steun uitbleef, richtte de RUF zich tegen de bevolking. ‘Lacking a clear ideological thrust or a concrete or a concrete programme of societal transformation, …[the RUF] came to rely heavily on violence as a form of terror directed principally against civilians’. Het ultieme doel achter dit, in eerste instantie, willekeurige geweld tegen burgers was ‘…to “level” Sierra Leone society and out of its ruins, create a new utopia’. Hoewel de RUF gedwongen was de strijd op te nemen tegen militair personeel, richtten zij zich voornamelijk tegen burgers. De RUF verklaarde dat ze geloofden dat burgers gestraft dienden te worden voor hun steun aan de APC regering. De RUF zag de Sierra Leonese samenleving als gevaarlijk en corrupt, die gered en bevrijd diende te worden van zichzelf. Het slecht uitgeruste staatsleger was niet in staat de RUF terug te dringen, waardoor de RUF steeds meer territorium wist te bezetten.

NPRC Coup

In 1992 brak een nieuwe fase in het conflict aan: Een groep soldaten van het nationale leger (SLA of RSLMF) die het op moest nemen tegen de RUF kwam op 29 April 1992 naar Freetown om protest aan te tekenen over het uitblijven van betaling en de erbarmelijke omstandigheden binnen het leger. De jonge soldaten wisten de APC regering van Momoh omver te werpen in een vooraf geplande coup. Kapitein Valentine Strasser werd het nieuwe staatshoofd van de nieuwe National Provisional Ruling Council (NPRC).

De NPRC breidde het nationale leger in snel tempo uit met ‘jongeren’ uit de stedelijke achterstandsgroeperingen van 3.000 soldaten in 1992 naar 20.000 soldaten in 1994.

De nieuwe rekruten kregen echter zeer beperkte militaire training, waardoor het leger weliswaar aan slagkracht won, maar geen consistent geheel vormde. Veel van de soldaten werkten in het geheim samen met de RUF, waarbij ze de bevolking terroriseerden ten behoeve van hun persoonlijk materiële gewin[i].

Civil Defense Forces

Het optreden van het leger veroorzaakte een groeiende ontevredenheid onder de bevolking. In het noorden richtte de Temne bevolking een burgerverzetbeweging op; de Tamaboro, afkomstig van jagers-genootschappen uit het Koinadugu District, die over boven-natuurlijke krachten zouden beschikken. In de oostelijke en zuidelijke provincies werden soortgelijke groeperingen opgericht door de Mende, die bekend werden onder de naam Kamajo, Kamajor, of Kamajoisia. Omdat deze jagersmilities effectief bleken in de strijd tegen de RUF, werden zij door de NPRC vanaf 1993 ingezet als Civil Defence Forces (CDF). ‘In the early 1990s, local hunters’ familiarity with the rural terrain led to their employment by the military as trackers and guides in the bush war against the Revolutionary United Front (RUF) in Sierra Leone’.

Toch werden de CDF geen onderdeel van het nationale leger. Ze bleven vrijwillige, onbetaalde milities die, hoewel ze gewaardeerd werden vanwege hun successen, weinig tot geen overheidssteun kregen bij hun activiteiten. De Kamajoisia vormden al snel een serieuze bedreiging voor de RUF, welke laatste steeds verder terug werd gedrongen en gedwongen werd zich te ontwikkelen tot een forest survivalist movement. Hoewel de NPRC had beloofd snel een einde te zullen maken aan de oorlog en de RUF bereid leek te onderhanden over haar overgave, besloot de NPRC (gesterkt door de successen van de CDF) de RUF uit te schakelen, waar zij eind 1993 in geslaagd leek.

Tweede coup

In 1994 startte de RUF echter met een nieuwe reeks van aanvallen. ‘From its safe camps in the jungle it used the small bush paths to launch quick hit-and-run attacks all over the country, after which it disappeared into the forest once again’. Hoewel de NPRC regering met groot enthousiasme was onthaald door de bevolking vanwege haar vernieuwende aanpak, viel ook dit regime ten prooi aan bestaande structuren van corruptie en misbruik. ‘Senior military personnel including Valentine Strasser lived in style comparable to non-before them. The regime looted diamonds from the country for their own personal gains’. Onder internationale druk werd Strasser in April 1995 gedwongen zijn kabinet om te gooien en verkiezingen uit te roepen. De militaire aanwezigheid binnen de overheid werd gereduceerd om de oorlog te kunnen beslechten. Strasser’s assistent, Julius Maada Bio, maakte van de ontstane ruimte gebruik en pleegde een paleiscoup, waardoor hij in Januari 1995 het nieuwe staatshoofd werd.

SLPP

Gedwongen door de internationale gemeenschap hield Bio in 1996 de eerste nationale democratische verkiezing, die gewonnen werd door Ahmad Tejan Kabbah, hoofd van de SLPP. De regering Kabbah bracht de RUF naar de onderhandelingstafel en sloot in November 1996 een vredesakkoord (Abidjan Accord) die moest zorgen voor wapenstilstand, ontwapening en demobilisatie van RUF strijdkrachten. Zeer tegen het zere been van het nationale leger maakte de overheid gebruik van Kamajoisia milities om de veiligheid in Sierra Leone te handhaven. ‘The Kabbah government had found the Kamajors very effective in fighting the RUF, and, unlike members of the army, they were not accused of collaboration with the RUF for the exploitation of the country's diamond resources’. De wapenstilstand duurde tot Januari 1997. In het zuidelijke Moyamba District had de RUF de wapens weer opgenomen.

Derde coup (AFRC)

Tijdens ongeregeldheden in Freetown in Mei 1997 wist majoor Johnny Paul Koroma uit de gevangenis te ontsnappen, waar hij vastzat vanwege een mislukte coup in September 1996. Samen met een groep soldaten wist Koroma een succesvolle coup te plegen op de Kabbah regering. Koroma, nu hoofd van de Armed Forces Revolutionary Council (AFRC), verklaarde de coup te hebben gepleegd omdat de Kabbah regering niet in staat bleek het vredesakkoord te handhaven. De AFRC genoot brede steun van het nationale leger (SLA), waarvan de leden gedesillusioneerd waren geraakt door de Kabbah regering, die zij ervan beschuldigden meer vertrouwen te stellen in de CDF. ‘Formalizing an alliance between the army and the rebels based on joint opposition to President Kabbah and the People's Party, the AFRC invited the RUF to join them in the new government’. De grondwet werd buiten werking gesteld, politieke partijen werden verboden en er volgde een periode van militair bestuur. De CDF, en in het bijzonder de Kamajoisia milities, vormden het voornaamste doelwit van de AFRC-RUF alliantie.

Reden voor de CDF, onder leiding van voormalig legerofficier Samuel Hinga Norman, zich verder te professionaliseren door middel van training en een hiërarchische onderverdeling van de strijdkrachten. Naast druk van de versterkte CDF, reeds in het land aanwezige Nigeriaanse troepen en troepen van ECOMOG, volgden er sancties van de ECOWAS landen en de Verenigde Naties. Met de rug tegen de muur ging de AFRC-RUF alliantie bij -door de ECOWAS georganiseerde- vredesbesprekingen akkoord met de herintreding van de regering Kabbah op 23 Oktober 1997. De AFRC-RUF alliantie torpedeerde de implementatie van het vredesakkoord echter, waarop ECOMOG troepen in samenwerking met de CDF in Februari 1998 Freetown binnen vielen en de AFRC-RUF verjoegen (ibid.). President Kabbah werd weer in functie gesteld en met behulp van de ECOMOG en de CDF wist deze regering tweederde van het land onder haar controle te krijgen.

Vredesakkoord

Onder leiding van de Verenigde Naties, ECOWAS en de OAU tekenden de overheid en de RUF op 24 Mei 1999 een vredesakkoord, The Lomé Accord, waardoor een vergaande samenwerking ontstond. De RUF transformeerde zich tot een politieke partij (RUFP) en ging deel uitmaken van de regering (ibid.). De RUF slaagde er echter niet in haar kaders in bedwang te houden. De ongeregeldheden gingen door, waardoor de RUF als politieke partij geen voet aan de grond kreeg bij de bevolking. RUF leider Sankoh werd op 17 Mei 2000 gearresteerd vanwege misdaden tegen de menselijkheid. Onder leiding van de Britten en met behulp van vredestroepen van de Verenigde Naties, lukte het de overheid in 2001 de rust en vrede in Sierra Leone te herstellen. Bij de nationale verkiezingen van 2002 verkreeg de RUFP, nu zonder Sankoh, slechts 2% van de stemmen, waardoor het haar positie in de regering op moest geven. Vanaf dat moment kon de demobilisatie van gewapende groeperingen pas werkelijk van start gaan en een begin gemaakt worden met de sociale reïntegratie van de samenleving.

Burgeroorlog in Sierra Leone